SOSYAL HAYATTA İLETİŞİM

İnsanın "iş" ile "sosyal hayat" diye iki ayrı iletişim biçimi geliştirmesi yenidir. Köy meydanından lonca toplantısına, kahvehaneden çay ocağına kadar yüzyıllarca aynı kasaba, aynı insanlarla hem ekmek parası kazanıldı hem dostluk kuruldu; konuşma tek bir dildi. Ofis kültürü bu ikisini ayırdı ama tam ayıramadı: iş yerinde öğrendiğiniz dinleme ve anlatma becerisi akşam yemeğe gittiğinizde sizinle gelir, sosyal hayatta kazandığınız rahatlık ise toplantı masasına taşar.

Bu yazıda iş hayatındaki iletişim becerilerinin sosyal hayatla nasıl karşılıklı geçtiğini, küçük konuşmanın neden ciddiye alınması gerektiğini ve iş yemeği, networking, kurumsal etkinlik gibi ortamlarda işe yarayan somut yaklaşımları ele alıyoruz.

1. İş Becerisi Sosyal Hayata Nasıl Taşınır

İş yerinde gün boyu yaptığınız şey aslında iletişim antrenmanıdır. Bir talimatı yanlış anlamamak için soru sorarsınız, bir gerginliği yumuşatmak için ses tonunuzu ayarlarsınız, uzun bir toplantıyı birkaç maddeye indirip aktarırsınız. Bu refleksler mesai bitince üzerinizden düşmez.

Aynı beceriler sosyal ortama şu şekilde sızar:

• Toplantıda öğrenilen "önce dinle, sonra konuş" disiplini, bir akşam yemeğinde masadaki herkese söz hakkı vermenizi kolaylaştırır
• E-postada kısa ve net yazma alışkanlığı, bir arkadaş grubunda dağılan konuyu toparlayan kişi olmanızı sağlar
• Zor bir müşteriyle sakin kalma pratiği, ailedeki tartışmada sesi yükseltmemeyi öğretir
• Sunum yaparken göz teması kurma alışkanlığı, tanımadığınız bir ortamda daha rahat görünmenizi getirir

Bunun tersi de doğrudur ama önce şu noktayı görmek gerekir: iletişim tek bir kas gibidir, nerede çalıştırırsanız çalıştırın güçlenen aynı kastır. Bu yüzden iş için geliştirilen beceriler hayatın geri kalanını da kapsar; konuyu sistemli ele almak isteyenler için etkili iletişim eğitimi bu becerileri tek bir çerçevede toplar.

2. Small Talk Güven Köprüsüdür

Türkçede "havadan sudan konuşma" diye küçümsenen small talk, çoğu profesyonel ilişkinin ilk güven köprüsüdür. Doğrudan işe girmek yerine hava durumu, trafik ya da hafta sonu üzerine birkaç cümle, iki yabancının "tehlikeli değiliz" sinyali verdiği bir ön ısınmadır.

Bu küçük konuşmanın bir işlevi vardır: insanlar bir konuda fikir birliğine varmadan önce, karşısındakinin uyumlu olup olmadığını yoklar. İlk beş dakikada kurulan rahatlık, sonraki ciddi konuşmanın tonunu belirler. İletişim üzerine yazan otoriteler de güven kurmanın sözlü olmayan sinyallerle başladığını, sözün ancak sonra geldiğini vurgular; konuyu derinleştirmek için kişilerarası iletişim üzerine kaynaklar sözel olmayan ipuçlarının ağırlığını ayrıntılı ele alır.

İyi bir small talk için birkaç pratik kural:

• Açık uçlu, basit bir gözlemle başlayın: "Salon kalabalıkmış, sabah trafiği de eklenince zor oldu sanırım"
• Karşı tarafın verdiği küçük detayı yakalayıp soru sorun; tek kelimelik cevaplar konuşmayı öldürür
• Kendinizden de azar azar bir şey paylaşın; tek taraflı soru sormak sorguya çeker
• Politika, maaş, özel hayat gibi hassas konulardan ilk temasta uzak durun
• Konuşmayı bitirirken kibar bir kapanış kullanın: "Tanıştığımıza sevindim, ara verdiklerinde tekrar uğrarım"

3. İş Yemeği Networking ve Kurumsal Etkinlik

Sosyal becerinin işe en çok karıştığı yer, "yarı sosyal" sayılan kurumsal ortamlardır. İş yemeği ne tam bir toplantıdır ne de sıradan bir akşam yemeği; networking etkinliği ne sohbettir ne de mülakat. Bu ortamlarda kuralları okuyabilen kişi öne çıkar.

İş yemeğinde dengeyi kurmak için:

• İşi açma sorumluluğu çoğu zaman davet edende olur; siz açmadan önce karşı tarafın ritmini bekleyin
• Yemek boyunca tamamen işe kilitlenmek yorucudur; ortak ilgi alanları masayı rahatlatır
• Telefonu masaya koymayın; bölünme, karşı tarafa "önceliğim sen değilsin" mesajı verir

Bir networking etkinliğinde amaç kart toplamak değil, birkaç kişiyle gerçek bir bağ kurmaktır. Yirmi kişiyle yarım dakika konuşmak yerine üç kişiyle beşer dakika konuşmak, ertesi gün hatırlanmanızı sağlar. Mini bir örnek üzerinden bakalım.

Bir yönetici asistanı, şirketin katıldığı bir sektör fuarında yöneticisi adına stant başında bekliyordu. Gelen ziyaretçilere ezbere broşür anlatmak yerine her birine "Bizi nasıl duydunuz?" diye sordu. Bir ziyaretçi "Aslında komşu standa gelmiştim, sizinki yol üstündeydi" deyince asistan gülümseyip "O zaman tam zamanında yakaladık" dedi ve iki dakikalık bir sohbet başladı. O ziyaretçi, üç hafta sonra fiyat teklifi isteyen kişi oldu. Kapıyı açan teklif değil, o iki dakikalık küçük konuşmaydı. Bu tür yarı resmî ortamların yönetimi, yönetici asistanlığı eğitimi kapsamında ziyaretçi karşılama ve kurumsal temsil başlıkları altında çalışılır.

Kurumsal etkinliklerde ise temsil boyutu devreye girer: orada sadece kendiniz değil, şirketinizi de anlatırsınız. Ölçülü olmak, isimleri doğru hatırlamak ve herkese eşit ilgi göstermek, bireysel sohbetten farklı bir nezaket gerektirir.

4. Sosyal Hayatın İşe Geri Beslemesi

Köprü tek yönlü değildir. Sosyal hayatta kazanılan rahatlık, doğrudan iş performansına döner. Arkadaş ortamında espri zamanlamasını öğrenen kişi, gergin bir toplantıda havayı yumuşatmayı bilir. Bir aile sofrasında farklı kuşaklarla konuşmaya alışan kişi, iş yerinde de farklı yaş ve unvanlardaki insanlarla rahat iletişim kurar.

Bu geri beslemenin somut izleri:

• Sosyal ortamda gelişen "ortamı okuma" sezgisi, müşterinin ne zaman acele ettiğini anlamayı kolaylaştırır
• Mahalle, dernek ya da hobi gruplarında kurulan ağlar, beklenmedik iş fırsatlarının kaynağı olabilir
• Sosyal hayatta hikâye anlatmaya alışan kişi, sunumda kuru veriyi akılda kalan bir anlatıya çevirir
• Çevresiyle düzenli görüşen kişide gözlenen düşük gerginlik düzeyi, iş yerinde daha sabırlı bir tutum getirir

Önemli olan, iki alanı ayrı diller sanmaktan vazgeçmektir. İş yerinde nazik, evde sert ya da tersi bir kişi olmak uzun vadede yorucudur; tutarlı bir iletişim tarzı hem daha inandırıcı hem daha az enerji tüketen bir yoldur.

Sonuç

İş hayatı ile sosyal hayatın iletişimi iki ayrı beceri değil, aynı kasın iki farklı sahadaki halidir. Toplantıda öğrenilen dinleme sofrada işe yarar, sofrada kurulan rahatlık toplantıda öne çıkarır. Small talk küçümsenecek bir vakit kaybı değil, güvenin kurulduğu ilk köprüdür; iş yemeği, networking ve kurumsal etkinlik de bu köprünün en çok işe yaradığı ortamlardır. İki alanı tek bir tutarlı tarzla yöneten kişi, her ikisinde de daha rahat ve daha etkili olur.